FAQ

Frequently Asked Questions (FAQ)

Wat is tbs?

Tbs betekent terbeschikkingstelling. Tbs is een maatregel voor mensen die een zwaar misdrijf hebben gepleegd. Zij moeten voor dat misdrijf ‘geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar' zijn verklaard. Dat wil zeggen dat hun misdrijf hen niet (volledig) aangerekend kan worden, doordat zij lijden aan een persoonlijkheidsstoornis en/of een ernstige psychiatrische stoornis. Die stoornis heeft bijgedragen aan het plegen van het delict. Daardoor bestaat mogelijk extra gevaar dat zij nog een keer in de fout gaan. Er bestaan twee soorten tbs: tbs met dwangverpleging en tbs met voorwaarden.

Wat is het verschil tussen een straf en een maatregel?
Het verschil tussen een straf en een maatregel is dat bij een straf leedtoevoeging wordt beoogd omdat iemand zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit, dat hem geheel of in enige mate toe te rekenen is. Het oogmerk van leedtoevoeging ontbreekt bij de maatregel. De maatregel wordt opgelegd naar aanleiding van een strafbaar feit en kan ook worden opgelegd aan iemand die volledig ontoerekeningsvatbaar is en dus juridisch niet strafbaar. Een maatregel kan ook worden opgelegd zonder schuld. De maatregel is primair gericht op beveiliging van de samenleving. Straffen en maatregelen kunnen voorwaardelijk en onvoorwaardelijk worden opgelegd al dan niet in combinatie met elkaar.

Wanneer kan tbs worden opgelegd?
Tbs kan worden opgelegd als voldaan wordt aan een aantal voorwaarden. Deze voorwaarden zijn:
- Er was ten tijde van het delict sprake van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens
- Het gaat om een strafbaar feit waarop een gevangenisstraf van 4 jaar of meer is gesteld of een van de delicten in art.37 a lid 1 sub 1 Sr
- De veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen eist het opleggen van de tbs-maatregel

Wat wordt er verstaan onder ‘een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens'?
Een ‘gebrekkige ontwikkeling' duidt op de uit een aanlegstoornis of beschadiging van de hersenen voortvloeiende diepere vorm van zwakzinnigheid. Van een ‘ziekelijke' stoornis spreekt men als de geestvermogens na een kortere of langere periode van ontwikkeling tijdelijk of blijvend gestoord raken.

Wat wordt er verstaan onder ‘de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen'?
Bij gevaar voor veiligheid van anderen moet worden gedacht aan een rechtstreeks gevaar voor meer individueel bepaalde personen. Het gevaar voor de algemene veiligheid van personen of goederen is gelegen in de veiligheid van het lichaam in bredere kringen van personen en het ongeschonden blijven van goederen.

Wat is tbs met dwangverpleging?
Tbs met dwangverpleging is de meest ingrijpende vorm van tbs. De beveiliging van de maatschappij is de primaire functie van tbs met dwangverpleging. De secundaire functie is de behandeling van de forensisch psychiatrische patiënt. Indien iemand tbs met dwangverpleging krijgt opgelegd is het van belang te kijken naar het delict waarvoor de tbs is opgelegd. Betreft dit een geweldsdelict ‘dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen' dan is de maximering van de tbs relatief; de tbs is na die vier jaar alleen verlengbaar als telkens de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen die verlenging eist. Wel verbindt de wet aan de zesjaarsverlenging, of een veelvoud daarvan, een verscherpte voorwaarde in de zin van een multidisciplinair advies van twee gedragskundigen, waaronder een psychiater. Is de tbs niet opgelegd voor zo'n voornoemd geweldsmisdrijf dan is de duur gemaximeerd tot vier jaar.

Wat is tbs met voorwaarden?
Ook de tbs met voorwaarden is een beveiligingsmaatregel. Het gevaar voor de samenleving is nog aanvaarbaar in die zin dat dwangverpleging nog achterwege kan blijven. Er wordt gebruikt gemaakt van ambulante gedragsbeïnvloeding met hulp- en steunverlening en toezicht. Voorwaarden die worden gesteld kunnen zijn opname in een door de rechter aangewezen inrichting, onder behandeling stellen van een deskundige, het innemen van door de behandelend arts voorgeschreven geneesmiddelen. In het algemeen geldt voor de tbs met voorwaarden het bereidheidcriterium; de tbs-gestelde moet zich bereid hebben verklaard de voorwaarden na te leven. De voorwaarden kunnen worden herzien en bij niet-naleving van de voorwaarden kan de tbs worden omgezet in een tbs met dwangverpleging. De tbs met voorwaarden kan worden gecombineerd met een vrijheidsstraf van maximaal drie jaar.

Wat is het verschil tussen tbs met dwangverpleging en tbs met voorwaarden?
De tbs met dwangverpleging zoals in artikel 37 b Sr legt een groter accent op het recidivegevaar. De tbs met dwangverpleging is een meer ingrijpende vorm van tbs. De tbs met voorwaarden wordt opgelegd indien men het gevaar voor de samenleving in zoverre aanvaardbaar acht dat dwangverpleging niet noodzakelijk is. Met het gevaarcriterium van artikel 37 b Sr heeft de wetgever tot uitdrukking gebracht dat de mogelijkheid van tbs met dwangverpleging alleen in aanmerking behoort te komen indien de verdachte een ernstig gevaar voor zijn omgeving vormt. Anders dan voor de plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis, art.37 Sr, kan gevaarlijkheid voor zichzelf niet leiden tot een tbs -oplegging.

Door wie wordt de tbs-maatregel opgelegd?
De tbs-maatregel wordt opgelegd door de rechter. Tbs kan niet worden opgelegd door een enkele rechter. Dit moet altijd door een meervoudige kamer gebeuren, waarin meerdere rechters zitting hebben.

Voor hoelang kan tbs worden opgelegd?
De duur van de tbs-maatregel is gemaximeerd, tenzij de tbs met dwangverpleging is opgelegd naar aanleiding van een geweldsdelict. De tbs wordt voor twee jaar opgelegd. De termijn gaat lopen op de dag waarop de rechterlijke uitspraak onherroepelijk is geworden. Hierop zijn uitzonderingen mogelijk die zijn neergelegd in art. 38 f Sr. De termijn van tbs kan met één of twee jaar worden verlengd. De tbs met voorwaarden die voor twee jaar wordt opgelegd, is eenmaal verlengbaar, ofwel met één of met twee jaar. De verlenging moet worden geëist door de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen. De voorwaardelijke vorm van tbs kan dus maximaal drie of vier jaar duren. Dit kan niet verder verlengd worden ook niet als de tbs met voorwaarden is opgelegd vanwege een geweldsdelict zoals bedoeld in art. 38 e lid 1 Sr.
De tbs met dwangverpleging wordt in principe ook opgelegd voor twee jaar. De tbs met dwangverpleging kent een maximumduur van vier jaar indien zij is opgelegd voor een delict zonder geweldselement als bedoeld in art. 38 e lid 1 Sr. Zij kan na de twee jaar dus tweemaal met één jaar worden verlengd of eenmaal met twee jaar.

Welke vormen van verlof zijn er?
• Begeleid verlof
Dit is het begin van het verloftraject. Samen met bijvoorbeeld een sociotherapeut
maakt de tbs-gestelde een wandeling of doet boodschappen. De eerste verloven
worden door twee medewerkers van de kliniek begeleid.
• Onbegeleid verlof
Dit is de volgende stap. De tbs-gestelde gaat zelfstandig naar bijvoorbeeld zijn werk
of in het weekend naar zijn familie. De kliniek controleert of de verlofgangers zich aan
de afspraken houden.
• Transmuraal verlof
Wanneer het verantwoord wordt geacht, krijgt de tbs-gestelde transmuraal verlof. Hij
gaat dan buiten het streng beveiligde gedeelte van de kliniek wonen. Dit kan in de
eigen resolcialisatieafdeling van de kliniek of in een beschermde woonvorm. De
kliniek blijft dan verantwoordelijk en houdt de regie over de behandeling, beveiliging
en maatschappelijke veiligheid.
• Proefverlof
Als de tbs-gestelde eraan toe is om de kliniek definitief te verlaten, mag hij op
proefverlof. De tbs-gestelde woont niet meer in de kliniek maar bijvoorbeeld in een
eigen woning of een beschermd wonen-project. De reclassering neemt dan de
begeleiding van de tbs-gestelde over maar de kliniek behoudt de
eindverantwoordelijkheid. De kliniek kan het proefverlof intrekken en de tbs-gestelde
terughalen naar de kliniek, bijvoorbeeld als de tbs-gestelde zich niet aan de
afspraken houdt.

Hoeveel tbs-klinieken zijn er?
Er zijn in Nederland 12 klinieken waar TBS-gestelden behandeld worden.
Er bestaan drie Rijksklinieken, vijf particuliere klinieken en vier niet-justitiële forensisch psychiatrische klinieken.

Wat kost de tbs-maatregel?
De tbs-behandeling kost ongeveer 400 euro per patiënt per dag.

Wat zijn passanten?
Passanten zijn mensen die een tbs- maatregel opgelegd hebben gekregen en die in afwachting op plaatsing in een tbs-kliniek in een huis van bewaring verblijven.

Hoeveel patiënten vallen na hun behandeling terug in oud gedrag?
Het aantal tbs-patiënten dat na hun behandeling weer een ernstig delict pleegt bedraagt ongeveer 20%.

Wat kenmerkt de tbs-populatie?
De meeste patiënten hebben een persoonlijkheidsstoornis, een minderheid lijdt aan een
psychotische stoornis. Veel patiënten hebben tevens een verslavingsprobleem.
- 94 procent van de tbs-gestelden is man.
- 90 procent heeft de Nederlandse nationaliteit, 73 procent van de tbs-gestelden is
geboren in Nederland.
- De gemiddelde leeftijd van de opgenomen tbs-gestelden ligt rond de 40 jaar.

Bronnen: TBS, E.J.Hofstee, tweede druk, Kluwer, Deventer 2003, www.dji.nl, brochure tbs- inrichtingen, www.derooysewissel.nl, www.pompestichting.nl, TBS in getal (Dienst Justitiële Inrichtingen), brochure gemeente Almere/Oostvaarderskliniek december 2005, Handboek Forensische geestelijke gezondheidszorg- H. Groen, M. Drost, Utrecht 2003