Stoornissen
Psychiatrische stoornissen in het forensische veld
De psychiatrische problematiek van patiënten in tbs-klinieken is complex. Een groot deel van de patiënten lijdt aan meerdere psychiatrische stoornissen, terwijl eveneens een groot aantal patiënten verslaafd is aan drugs of alcohol, of ernstige delicten pleegde onder invloed van dergelijke middelen. Verslaving verergert doorgaans de symptomen van de stoornis. In de geestelijke gezondheidszorg wordt een instrument gebruikt om stoornissen vast te stellen en te definiëren: de Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders (DSM). Hieronder geven we een korte toelichting op de DSM IV en geven we een beknopt overzicht van de belangrijkste psychiatrische stoornissen in het forensische veld.
DSM-IV
De DSM-IV is een classificatie van psychische stoornissen die is ontwikkeld voor gebruik bij hulpverlening, opleiding en onderzoek. In de DSM-IV worden verschillende soorten stoornissen onderscheiden, waaronder stemmingsstoornissen (zoals depressie), angststoornissen, somatoforme stoornissen (bijvoorbeeld hypochondrie) of psychotische stoornissen.
In de DSM-IV wordt gebruik gemaakt van een meer-assige beoordeling. Dat betekent dat op As-I de klinische stoornissen worden genoteerd en andere aandoeningen en problemen die een reden voor zorg kunnen zijn. De hierboven genoemde stoornissen zijn een voorbeeld van klinische stoornissen. Op As-II worden de persoonlijkheidstoornissen en zwakzinnigheid genoteerd. Op As III worden de somatische aandoeningen genoteerd, op As IV de psychosociale- en omgevingsproblemen. Ten slotte wordt op As V een algemene beoordeling van het functioneren gegeven door middel van een score van 0 tot 100.
De meer-assige beoordeling is vooral belangrijk in de hulpverlening waarbij het vaak gebruikt wordt bij de intake- en diagnostiek fase. Het DSM-IV classificatiesysteem biedt een handvat bij het opstellen van een behandelingsplan. Bij de beschrijving van veelvoorkomende stoornissen op deze website laten we As III t/m V buiten beschouwing en beperken we ons tot de As I en II omdat hierop de stoornissen worden genoteerd die in de forensische psychiatrie voornamelijk voorkomen.
Zie hier de lijst van alle DSM-IV categorieën met stoornissen
As -I Seksuele en psychotische stoornissen
Binnen de tbs-populatie komen op As-I vooral seksuele en psychotische stoornissen voor.
Seksuele dysfuncties zijn stoornissen in de seksuele responscyclus, dit betekent dat de fysiologische en psychologische reacties op seksuele prikkels verstoord verloopt.
De seksuele stoornissen zijn binnen de DSM-IV in drie categorieën ondergebracht:
• Seksuele dysfuncties
• Parafilieën
• Genderiteitsstoornissen
In de forensische psychiatrie neemt de tweede categorie, parafilieën, de grootste en belangrijkste plaats in omdat een aantal van deze parafilieën strafbaar zijn.
Een groep van de As-I stoornissen die veelvuldig gezien wordt onder tbs-patiënten zijn
psychotische stoornissen, vaak in combinatie met andere As-I of As-II stoornissen.
De DSM-IV onderscheidt de volgende psychotische stoornissen:
- Schizofrenie
- Schizofreniforme stoornis
- Schizoaffectieve stoornis
- Waanstoornis
- Acute psychotische stoornis
- Gedeelde psychotische stoornis
- Psychotische stoornis door een somatische aandoening
- Psychotische stoornis door middelengebruik
- Psychotische stoornis niet anderszins omschreven (restgroep)
As-II Persoonlijkheidsstoornissen
De DSM-IV vermeldt tien vormen persoonlijkheidsstoornissen die in drie groepen (zogenaamde clusters) zijn onderverdeeld:
Cluster A - vreemd of excentriek gedrag
- Paranoïde persoonlijkheidsstoornis
- Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
- Schizotypische persoonlijkheidsstoornis
Meer informatie over persoonlijkheidsstoornis cluster A
Cluster B - overdreven, emotioneel of onconventioneel gedrag
- Antisociale persoonlijkheidsstoornis
- Borderline persoonlijkheidsstoornis
- Theatrale persoonlijkheidsstoornis
- Narcistische persoonlijkheidsstoornis
Meer informatie over persoonlijkheidsstoornis cluster B
Cluster C gespannen of angstig gedrag
- Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
- Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis
- Obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis (niet te verwarren met de obsessief-compulsieve stoornis)
Meer informatie over persoonlijkheidsstoornis cluster C
Verder kan er ook sprake zijn van een persoonlijkheidsstoornis niet anders omschreven (NAO), die buiten de clusters valt.
Persoonlijkheidsstoornissen onder tbs-patiënten
Uit onderzoek blijkt dat onder tbs-patiënten cluster B persoonlijkheidsstoornissen het meeste voorkomen (66%). Binnen dit cluster komt de antisociale persoonlijkheidsstoornis het vaakst voor (45%), gevolgd door de narcistische- (26%), de borderline- (24%) en de paranoïde persoonlijkheidsstoornis (18%). Cluster A en cluster C persoonlijkheidsstoornissen komen respectievelijk bij 29% en 22% van de tbs-patiënten voor (Bron: Hildebrand & de Ruiter, 2004).
Comorbiditeit
Veel tbs-patiënten lijden aan meerdere stoornissen tegelijk, dit wordt ook wel comorbiditeit genoemd. Uit onderzoek blijkt dat de comorbiditeit van As-I met As-II stoornissen zeer hoog is. Emmerik en Brouwer (2001) vonden in hun onderzoek onder tbs-gestelden dat 59% van deze patiënten zowel een As-I als een As-II stoornis had. Uit het onderzoek van Hildebrand en de Ruiter (2004) onder tbs-gestelden bleek een lifetime comorbiditeit van As-I en As-II stoornissen van 72%. Als verslavingsproblematiek wordt meegerekend dan is dit 50%.
Meer weten?
Voor meer informatie over stoornissen die minder vaak voorkomen in het forensische veld kunt u andere sites raadplegen, zoals:
