FAQ

Forensische zorg is geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en verstandelijk gehandicaptenzorg die onderdeel is van een (voorwaardelijke) straf of maatregel of de tenuitvoerlegging daarvan, dan wel een andere strafrechtelijke titel.

Een belangrijk onderscheid is het gedwongen kader waarin de zorg plaatsvindt. Een ander verschil is het doel van de behandeling, dat binnen de forensische zorg primair is gericht op het voorkomen van recidive en het verminderen van risico. 

De verantwoordelijkheid voor patiënten in forensische zorg ligt bij de Directie Forensische Zorg (DForzo) van DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen). DJI zorgt namens de Minister van Veiligheid en Justitie voor de tenuitvoerlegging van straffen en vrijheidsbenemende maatregelen, die na uitspraak van een rechter zijn opgelegd.
Met meer dan honderd vestigingen verspreid over het land en zo'n 17.000 medewerkers is DJI één van de grootste organisaties van Nederland. Jaarlijks herbergt DJI voor korte of langere tijd zo'n 70.000 'gasten'. De insluiting vindt plaats in verschillende soorten inrichtingen, zoals in gevangenissen en huizen van bewaring voor volwassenen, die penitentiaire inrichtingen (PI) worden genoemd. Maar ook in speciale inrichtingen voor de jongeren, de justitiële jeugdinrichtingen (JJI). Voor (tbs-)patiënten zijn er forensische psychiatrische centra (FPC) en voor vreemdelingen maakt DJI gebruik van detentie- en uitzetcentra (bron: www.dji.nl).

Tbs kan worden opgelegd als voldaan wordt aan een aantal voorwaarden. Deze voorwaarden zijn:
- Het gaat om een strafbaar feit waarop een gevangenisstraf van 4 jaar of meer is gesteld of een van de delicten in art.37 a lid 1 sub 1 Sr
- Er was ten tijde van het delict sprake van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens
- De veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen eist het opleggen van de tbs-maatregel

Een 'gebrekkige ontwikkeling' duidt op de uit een aanlegstoornis of beschadiging van de hersenen voortvloeiende diepere vorm van zwakzinnigheid. Van een 'ziekelijke' stoornis spreekt men als de geestvermogens na een kortere of langere periode van ontwikkeling tijdelijk of blijvend gestoord raken.
Bij gevaar voor veiligheid van anderen moet worden gedacht aan een rechtstreeks gevaar voor meer individueel bepaalde personen. Het gevaar voor de algemene veiligheid van personen of goederen is gelegen in de veiligheid van het lichaam in bredere kringen van personen en het ongeschonden blijven van goederen.

Tbs betekent terbeschikkingstelling. Tbs is een maatregel voor mensen die een zwaar misdrijf hebben gepleegd. Zij moeten voor dat misdrijf ‘geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar' zijn verklaard. Dat wil zeggen dat hun misdrijf hen niet (volledig) aangerekend kan worden, doordat zij lijden aan een persoonlijkheidsstoornis en/of een ernstige psychiatrische stoornis. Die stoornis heeft bijgedragen aan het plegen van het delict. Daardoor bestaat mogelijk extra gevaar dat zij nog een keer in de fout gaan. Er bestaan twee soorten tbs: tbs met dwangverpleging en tbs met voorwaarden.

Het verschil tussen een straf en een maatregel is dat bij een straf leedtoevoeging wordt beoogd omdat iemand zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit, dat hem geheel of in enige mate toe te rekenen is. Het oogmerk van leedtoevoeging ontbreekt bij de maatregel. De maatregel wordt opgelegd naar aanleiding van een strafbaar feit en kan ook worden opgelegd aan iemand die volledig ontoerekeningsvatbaar is en dus juridisch niet strafbaar. Een maatregel kan ook worden opgelegd zonder schuld. De maatregel is primair gericht op beveiliging van de samenleving. Straffen en maatregelen kunnen voorwaardelijk en onvoorwaardelijk worden opgelegd al dan niet in combinatie met elkaar. 

• Begeleid verlof
Dit is het begin van het verloftraject. Samen met bijvoorbeeld een sociotherapeut maakt de tbs-gestelde een wandeling of doet boodschappen. De eerste verloven
worden door twee medewerkers van de kliniek begeleid.

• Onbegeleid verlof
Dit is de volgende stap. De tbs-gestelde gaat zelfstandig naar bijvoorbeeld zijn werk of in het weekend naar zijn familie. De kliniek controleert of de verlofgangers zich aan de afspraken houden.

• Transmuraal verlof
Wanneer het verantwoord wordt geacht, krijgt de tbs-gestelde transmuraal verlof. Hij gaat dan buiten het streng beveiligde gedeelte van de kliniek wonen. Dit kan in de eigen resolcialisatieafdeling van de kliniek of in een beschermde woonvorm. De kliniek blijft dan verantwoordelijk en houdt de regie over de behandeling, beveiliging en maatschappelijke veiligheid.

• Proefverlof
Als de tbs-gestelde eraan toe is om de kliniek definitief te verlaten, mag hij op proefverlof. De tbs-gestelde woont niet meer in de kliniek maar bijvoorbeeld in een eigen woning of een beschermd wonen-project. De reclassering neemt dan de begeleiding van de tbs-gestelde over maar de kliniek behoudt de eindverantwoordelijkheid. De kliniek kan het proefverlof intrekken en de tbs-gestelde terughalen naar de kliniek, bijvoorbeeld als de tbs-gestelde zich niet aan de afspraken houdt.